I.
Intodusaun
Termu
dezenvolvimentu iha signifikadu oi-oin, iha sekulu 21 ida ne’e desenvolvimentu
laos ona buat ne’ebe foun iha ema nia rona ou dezenvolvimentu familiar ona ho
ema no mos sai hanesan topiku ida debate namanas ba importansia ekonomia,
politika no sosiedade, liu-liu iha nasaun terseiru mundu sira presija tebes
dezenvolvimentu ida ne’ebe bo’ot, iha paragfrafu tuir ita sei ko’alia klaru liu
tan konaba dezenvolvimentu.
Dezenvolvimentu
mak prosesu mudansa hosi esfosu no serbisu ema ida, grupu ida ka nasaun hodi
muda ou transforma moris ida ne’ebe ladiak ba moris diak ne’ebe inklui aspetu
hotu-hotu ne’ebe define ona tuir World
Bank (1990) ne’ebe kopia hosi Prof.
Kameo (2010) katak: “Development is a multi-dimentional process
involving major changes in: social structures, popular attitudes, national
institutions, acceleration in economic growth, reduction of inequality, and
eradication of poverty “
Tuir
Portes (1976) hateten katak “dezenvolvimentu hanesan transfomasaun
ekonomia , sosial no kultura”. Desmvovimentu
hanesan prosesu mudansa ida nebee planeadu hodi hadia aspektu oi-oin moris povu
nian. Transformasaun ekomomia mak ita hare liu husi rendimentu nebee mai husi
seitor oi-oin atu nunee bele hadia ekonomia iha rai laran. Transformasaun ita
bele hare liu husi edukasaun, saude no infrastrutura. Transformasaun kultura
hare liu hasae esperitu nasionalismu no promove kultura atu nunee bele hatudu
identidade nasaun ida nian
Rogers no
Shoemaker (1971), fo nia
definisaun katak “dezenvolvimentu mak
tipu mudansa sosial ho ideas foun sira ba moris sosial ho objetivu hodi hetan
rendimentu ne’ebe bo’ot no fo nivel moris ne’ebe di’ak mos liu hosi
organizasaun sosial ne’ebe di’ak no prudusaun modernu”
II.
Objetivu
·
Liu husi traballu ida ne’e atu estudante
bele hatene klean liu tan kona-ba termu dezenvolvimentu no problema problema nebe’e akontese iha
sosiedade.
·
Atu nune’e hodi kompleta traballu nebe’e
dosente fo.
III.
Analiza
Liu hosi
definisaun Rogers no Shoemaker iha
leten hateten katak liu hosi dezenvolvimentu mak lori ema hodi hetan rendimentu
bo’ot no fo nivel moris ne’ebe di’ak. Katak liu hosi dezenvolvimentu atu lori
ema ba moris ne’ebe ladi’ak sai ba di’ak atu nune’e ema hotu bele moris ho
prosperu. Maibe prosperu ida ne’e signifika kobre ba aspetu hotu hanesan
redusaun ki’ak, desempregu, moris iha paz no estabilidade, saudavel, edukasaun
di’ak no seluk-seluk tan. Atu vizaun sira ne’e lao ho di’ak presija tebes desenvolvimentu ida ne’ebe ho
tempu naruk no inklui entidades hotu nia partisipasaun atu nune’e hodi atinje
objetivu refere.
IV.
Problematika
Problema sira nebe’e akontese iha ha’u nia bairo agoara komplikadu tebes , problema barak husik to’o
kleur no sai grave tebes. Ezemplu
problema hanesan problema inundasaun nebe’e akontese iha hau nia hela fatin.
Ita hare katak problema ne’ebé akontese tamba hahalok sisidadaun nebe’e so’e foer arbiru iha valeta laran hodi halo be’e labele
sirkula ho diak no ikus mai akontese inundasaun . Iha mos fator seluk nebe’e
halo inundasaun mosu hanesan parte husi sira nebe’e serbisu hanesan hamos foer
ladun ativu hodi raut foer sira iha hau nia kompleksu no sidadaun sira mos soer
foer arbiru ho razaun katak parte husi limpeza mak la mai raut.
Problema dezenvolvimentu ne’e kuaze
akontese iha fatin barak inklui mos iha hau nia bairo rasik mak hanesan hadi’a estrada,
fulan ida liu ba kompania ne’ebe toma konta ba hadi’a estrada iha ami nia bairo
loke sai ona alkatraun ne’ebe ko’ak no tuan to’o sira seidauk mai halo hikas
rehabilitasaun no ho movimentu volume veikulu ne’ebe bo’ot hamosu rai-rahun
ne’ebe makas ba komunidade sira ne’ebe hela besik no halo sira mos hetan moras
no hamosu mos asidente trafiku.
V.
Solusaun
Hanesan estudante universitariu ne’ebe
sai hanesan ajente transformasaun sosial, primeiru hatudu uluk hahalok ou
ezemplu di’ak ba komunidade antes ita atu haruka ema seluk.
Ita moris iha bairo ida iha mos nia
estrutura sira hanesan autoridade lokal sira ne’e duni wainhira identifika
problema ruma, ba informa ou konsulta ba xefe aldeia no xefe suku hodi tur
hamutuk hodi foti medidas hodi ko’alia ho kompania no parte ne’ebe toma konta
ba serbisu no obra ida ne’e hodi tur buka solusaun atu nune’e bele resolve tiha
problema hirak ne’e atu nune’e labele prejudika fali komunidade nia aktiviadade
lor-loron.
VI.
Konkluzaun
Iha
konteudu ida ne’e hakerek nain atu konklui badak de’it katak dezenvolvimentu
mak mudansa ida ne’ebe hasai ita hosi moris ne’be ladi’ak ba moris diak, tan
ne’e dezenvolvimentu ne’e lao ho di’ak presija entidades hotu-hotu nia
kontribuisaun liu-liu estudante sira, tamba estudante mak sai hanesan esperansa
nasaun ne’e duni estuda halo didi’ak atu iha futuru mai sai heroi ida ne’ebe
bele dezenvolve rai ida ne’e atu nune’e bele lori sai ita hosi problema hirak
ne’ebe ita infrenta.
Webgrafia
-
Materia
intodusaun ba Dezenvolvimentu Komunitariu semester 3 hosi dosente Jacarias F.
da Costa.
