Saida mak Dezemvolvimentu ?

I.      Intodusaun

   Termu dezenvolvimentu iha signifikadu oi-oin, iha sekulu 21 ida ne’e desenvolvimentu laos ona buat ne’ebe foun iha ema nia rona ou dezenvolvimentu familiar ona ho ema no mos sai hanesan topiku ida debate namanas ba importansia ekonomia, politika no sosiedade, liu-liu iha nasaun terseiru mundu sira presija tebes dezenvolvimentu ida ne’ebe bo’ot, iha paragfrafu tuir ita sei ko’alia klaru liu tan konaba dezenvolvimentu.

   Dezenvolvimentu mak prosesu mudansa hosi esfosu no serbisu ema ida, grupu ida ka nasaun hodi muda ou transforma moris ida ne’ebe ladiak ba moris diak ne’ebe inklui aspetu hotu-hotu ne’ebe define ona tuir World Bank (1990) ne’ebe kopia hosi Prof. Kameo (2010) katak: “Development is a multi-dimentional process involving major changes in: social structures, popular attitudes, national institutions, acceleration in economic growth, reduction of inequality, and eradication of poverty “

Tuir Portes (1976) hateten katak “dezenvolvimentu hanesan transfomasaun ekonomia , sosial no kultura”.  Desmvovimentu hanesan prosesu mudansa ida nebee planeadu hodi hadia aspektu oi-oin moris povu nian. Transformasaun ekomomia mak ita hare liu husi rendimentu nebee mai husi seitor oi-oin atu nunee bele hadia ekonomia iha rai laran. Transformasaun ita bele hare liu husi edukasaun, saude no infrastrutura. Transformasaun kultura hare liu hasae esperitu nasionalismu no promove kultura atu nunee bele hatudu identidade nasaun ida nian

Rogers no Shoemaker (1971), fo nia definisaun katak “dezenvolvimentu mak tipu mudansa sosial ho ideas foun sira ba moris sosial ho objetivu hodi hetan rendimentu ne’ebe bo’ot no fo nivel moris ne’ebe di’ak mos liu hosi organizasaun sosial ne’ebe di’ak no prudusaun modernu”

II.      Objetivu

·         Liu husi traballu ida ne’e atu estudante bele hatene klean liu tan kona-ba termu dezenvolvimentu  no problema problema nebe’e akontese iha sosiedade.

·         Atu nune’e hodi kompleta traballu nebe’e dosente fo.

III.      Analiza

   Liu hosi definisaun Rogers no Shoemaker iha leten hateten katak liu hosi dezenvolvimentu mak lori ema hodi hetan rendimentu bo’ot no fo nivel moris ne’ebe di’ak. Katak liu hosi dezenvolvimentu atu lori ema ba moris ne’ebe ladi’ak sai ba di’ak atu nune’e ema hotu bele moris ho prosperu. Maibe prosperu ida ne’e signifika kobre ba aspetu hotu hanesan redusaun ki’ak, desempregu, moris iha paz no estabilidade, saudavel, edukasaun di’ak no seluk-seluk tan. Atu vizaun sira ne’e lao ho di’ak  presija tebes desenvolvimentu ida ne’ebe ho tempu naruk no inklui entidades hotu nia partisipasaun atu nune’e hodi atinje objetivu refere.

IV.         Problematika

         Problema sira nebe’e  akontese iha ha’u nia bairo agoara  komplikadu tebes , problema barak husik to’o kleur  no sai grave tebes. Ezemplu problema hanesan problema inundasaun nebe’e akontese iha hau nia hela fatin. Ita hare katak  problema ne’ebé  akontese tamba hahalok sisidadaun nebe’e  so’e foer arbiru  iha valeta laran hodi halo be’e labele sirkula ho diak no ikus mai akontese inundasaun . Iha mos fator seluk nebe’e halo inundasaun mosu hanesan parte husi sira nebe’e serbisu hanesan hamos foer ladun ativu hodi raut foer sira iha hau nia kompleksu no sidadaun sira mos soer foer arbiru ho razaun katak parte husi limpeza mak la mai raut.

         Problema dezenvolvimentu ne’e kuaze akontese iha fatin barak inklui mos iha hau nia bairo rasik mak hanesan hadi’a estrada, fulan ida liu ba kompania ne’ebe toma konta ba hadi’a estrada iha ami nia bairo loke sai ona alkatraun ne’ebe ko’ak no tuan to’o sira seidauk mai halo hikas rehabilitasaun no ho movimentu volume veikulu ne’ebe bo’ot hamosu rai-rahun ne’ebe makas ba komunidade sira ne’ebe hela besik no halo sira mos hetan moras no hamosu mos asidente trafiku.

V.      Solusaun

         Hanesan estudante universitariu ne’ebe sai hanesan ajente transformasaun sosial, primeiru hatudu uluk hahalok ou ezemplu di’ak ba komunidade antes ita atu haruka ema seluk.

         Ita moris iha bairo ida iha mos nia estrutura sira hanesan autoridade lokal sira ne’e duni wainhira identifika problema ruma, ba informa ou konsulta ba xefe aldeia no xefe suku hodi tur hamutuk hodi foti medidas hodi ko’alia ho kompania no parte ne’ebe toma konta ba serbisu no obra ida ne’e hodi tur buka solusaun atu nune’e bele resolve tiha problema hirak ne’e atu nune’e labele prejudika fali komunidade nia aktiviadade lor-loron.

VI.      Konkluzaun

Iha konteudu ida ne’e hakerek nain atu konklui badak de’it katak dezenvolvimentu mak mudansa ida ne’ebe hasai ita hosi moris ne’be ladi’ak ba moris diak, tan ne’e dezenvolvimentu ne’e lao ho di’ak presija entidades hotu-hotu nia kontribuisaun liu-liu estudante sira, tamba estudante mak sai hanesan esperansa nasaun ne’e duni estuda halo didi’ak atu iha futuru mai sai heroi ida ne’ebe bele dezenvolve rai ida ne’e atu nune’e bele lori sai ita hosi problema hirak ne’ebe ita infrenta.

               

Webgrafia

-          Materia intodusaun ba Dezenvolvimentu Komunitariu semester 3 hosi dosente Jacarias F. da Costa.

-          http://www.pengertianpakar.com/2014/10/pengertian-pembangunan-menurut-para.html#_ (03/09/2015)

-          http://www.duniapelajar.com/2014/06/09/definisi-pembangunan-menurut-para-ahli/ (03/09/2015)